Samen werken, voor een psychisch gezonde jeugd

Zoeken
Generic filters

Jeugd-ggz voor vluchtelingenkinderen

Het Kenniscentrum vernieuwt dit kennisdossier. Begin 2021 verschijnt hier weer up-to-date kennis over jeugd-ggz voor vluchtelingenkinderen. 

In Nederland wonen steeds meer kinderen die met of zonder hun ouders naar Nederland zijn gevlucht. In januari 2019 zaten 6.547 kinderen in de leeftijd van 0 t/m 17 jaar in de centrale opvang. Het aantal alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv) kende in 2015 een piek met 3.859, waarna het aantal weer afnam. Deze kinderen hebben daar vaak geen eigen keuze in gehad. Veel kinderen komen uit oorlogsgebieden of zijn gedwongen om te vluchten. Hierdoor kunnen de meeste vluchtelingenkinderen en -gezinnen te maken hebben met de gevolgen van trauma (Fazel et al., 2012)

Informatie over voorzieningen en hulp voor vluchtelingenkinderen is verspreid op het internet te vinden. Dit kennisdossier bundelt informatie die relevant is voor het veld van de kinder- en jeugdpsychiatrie. Daar waar mogelijk linkt dit kennisdossier aan andere informatie.

Dit kennisdossier biedt praktische informatie over zorg en voorzieningen, interventies en methoden en wie waar verantwoordelijk voor is. Daarnaast voorziet dit kennisdossier in informatie over veerkracht en de rol van het gezin hierin. Het geeft betekenis aan de huidige maatschappelijke context waarin de zorg voor vluchtelingen zich nu afspeelt en biedt een overzicht van organisaties én experts die benaderd kunnen worden voor meer informatie of hulp bij vragen. Het gaat specifiek over vluchtelingenkinderen in de leeftijd van 0 tot +/- 25 jaar. Waar het gaat over vluchtelingenkinderen worden ook kinderen bedoeld die nog in de asielprocedure zitten.

Op deze pagina

Praktische informatie jeugd-ggz vluchtelingenkinderen

algemene asielprocedure duurt acht dagen.

Op de eerste dag vindt het 'eerste gehoor' plaats. Tijdens dit gesprek praat een medewerker van de IND met de asielzoeker om zijn identiteit, nationaliteit en reisroute vast te stellen. Meereizende kinderen krijgen alleen boven de 15 jaar een gehoor. Voor kinderen jonger dan 15 jaar geldt dat niet.

Op de tweede dag kan de asielzoeker het eerste gehoor bespreken met zijn advocaat. Daarnaast bereid hij zich voor op het tweede gehoor, dat op de derde dag plaats vindt. Dit wordt ook wel het 'nader gehoor' genoemd. Tijdens dit gesprek vertelt de asielzoeker de medewerker van de IND waarom hij is gevlucht.

Op de vierde dag kan de asielzoeker het nader gehoor bespreken met zijn advocaat. Verbeteringen en aanvullingen op het gehoor kunnen hierna worden doorgegeven aan de IND.

Na de vierde dag beslist de IND of zij voldoende informatie hebben om over de aanvraag in de algemene asielprocedure te beslissen of dat de asielzoeker naar de verlengde asielprocedure gaat. Daarin kan bijvoorbeeld meer onderzoek worden gedaan. Tijdens de verlengde asielprocedure woont de asielzoeker in een asielzoekerscentrum (azc). De verlengde asielprocedure duurt maximaal zes maanden. De IND kan deze termijn verlengen tot maximaal 15 maanden. Bijvoorbeeld als er meer onderzoek nodig is. In overleg met zijn advocaat kan de AMV tegen deze beslissing in beroep gaan.

Op de vijfde dag zijn er drie mogelijke uitkomsten. Ten eerste kan er een positieve beschikking worden afgegeven en wordt de status van de asielzoeker verlengd. Ten tweede kan er om een verlenging van de asielprocedure worden gevraagd. De derde optie is een voornemen tot afwijzing. De advocaat zal ik dat geval de bezwaargronden met de asielzoeker doornemen.

Op de zesde dag zal de advocaat de zienswijze indienen en op de zevende of achtste dag zal er een beslissing worden genomen over het asielverzoek bij de IND. Na een negatieve beschikking is er beroep mogelijk en bij nieuwe feiten is er een herhaalde asielaanvraag (HASA) mogelijk.

Toekennen verblijfsvergunning

Als de asielzoeker aan de voorwaarden voldoet en bijvoorbeeld terecht vreest voor vervolging in het land van herkomst, krijgt hij een tijdelijke verblijfsvergunning. Na vijf jaar kan een definitieve verblijfsvergunning worden aangevraagd. Op de website van de IND staan de voorwaarden voor een verblijfsvergunning asiel onbepaalde tijd. In 2018 kregen 7.810 mensen een asielstatus toegewezen. Dit betrof 49% van de eerste aanvragen.

Er kan een onderscheid worden gemaakt tussen asielzoekers die een verblijfsvergunning krijgen op basis van een A- of B- grond. Een asielzoeker krijgt een A-status wanneer hij een verdragsvluchteling is, dit is het geval wanneer hij is gevlucht vanwege één van de gronden die in het verdrag staan. Een asielzoeker die bij uitzetting een reëel risico loopt op een onmenselijke behandeling, krijgt een B-status. De duur van het verblijf is voor zowel de verblijfsvergunning op A-grond als B-grond hetzelfde, namelijk in beginsel vijf jaar. Een asielzoeker komt zo in aanmerking voor een asielvergunning op de A-grond of de B-grond. In deze paragraaf zullen daarom alleen deze punten kort toegelicht worden. Voor uitgebreide informatie kun je de juridische helpdesk raadplegen.

Afgewezen asielaanvraag

Wanneer de asielaanvraag wordt afgewezen heeft een asielzoeker nog 28 dagen recht op opvang. In deze vier weken kan een asielzoeker in beroep gaan of werken aan de terugkeer. COA blijft in deze periode verantwoordelijk voor de opvang van het hele gezin. De asielzoeker kan in beroep gaan tegen de afgewezen asielaanvraag. Een rechter toetst dan de beoordeling van de IND. Indien de asielzoeker of de IND het niet eens is met de beslissing van de rechter, kan in hoger beroep worden gegaan bij de Raad van State. Als deze ook oordeelt dat de IND juist heeft besloten, kan de asielzoeker nog naar het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Dit Hof krijgt veel zaken voorgelegd. Hierdoor kan het lang duren voor de Europese rechter uitspraak doet in een zaak.

Herhaalde asielaanvraag

Asielzoekers waarvan de asielaanvraag is afgewezen kunnen in bepaalde situaties een nieuwe asielaanvraag doen. Dit is het geval wanneer de persoonlijke situatie van de asielzoeker is veranderd of wanneer hij over nieuwe informatie beschikt waaruit blijkt dat zij niet veilig naar hun land van herkomst kunnen terugkeren. Voordat zij die nieuwe asielaanvraag kunnen indienen moeten zij eerst de IND hierover informeren.

De IND nodigt de asielzoeker vervolgens uit zich te melden bij een IND-aanmeldcentrum voor het indienen van een vervolgaanvraag. Dit gebeurt op een specifieke dag en tijd. Na aanmelding controleert de IND de identiteit van de asielzoeker en tekent de asielzoeker de officiële asielaanvraag. Hierna volgt een gesprek met een IND-medewerker over de nieuwe feiten en omstandigheden die de basis vormen van de vervolgaanvraag. De asielzoeker ontvangt dezelfde dag de voorgenomen beslissing van de IND. Als de asielaanvraag wordt afgewezen kan de asielzoeker de beslissing de volgende dag bespreken met zijn advocaat en een formele reactie indienen bij de IND. Op de derde dag van de herhaalde asielaanvraag neemt de IND de definitieve beslissing. Wanneer tijdens de procedure blijkt dat de IND meer onderzoek moet doen om een beslissing te kunnen nemen, wordt de aanvraag verder behandeld in de Algemene of Verlengde Asielprocedure.

Uitgeprocedeerd

Uitgeprocedeerde asielzoekers met kinderen houden opvang en worden overgeplaatst naar een Gezinsopvang locatie. Ondanks een afgewezen asielverzoek verblijven gezinnen in een Gezinsopvang locatie niet illegaal in Nederland omdat er vaak nog andere juridische procedures lopen. De gezinnen hebben wel een dagelijkse meldplicht. Tijdens het verblijf in de Gezinsopvang Locatie kunnen kinderen naar school. Een gezin heeft recht op deze opvang tot het jongste kind 18 jaar is. Hierna zal een terugkeer in gang gezet worden.

Opvang van alleenstaande minderjarige vluchtelingen

Voor minderjarige vluchtelingen gelden deels andere regels omtrent asielaanvraag en -procedures dan voor meerderjarige vluchtelingen.

Alleenstaande jongeren van 15 tot en met 17 jaar worden na hun aankomst in Nederland geplaatst in een procesopvanglocatie van het COA voor amv (pol-amv). Hier krijgen zij drie weken rust- en voorbereidingstijd. De IND heeft speciale hoorruimtes voor kinderen onder de 12 jaar waar medewerkers minderjarige kinderen kunnen horen. Door hun manier van vragen stellen houden zij er rekening mee dat de asielzoeker minderjarig is. Bij twijfel over de leeftijd van de jonge asielzoeker en een amv zijn gestelde leeftijd niet met documenten kan aantonen, wordt een leeftijdsonderzoek aangeboden door de IND. Als de amv dit aanbod niet aanneemt, wordt er aangenomen dat hij meerderjarig is. Een schouw is subjectief, wat maakt dat Nidos een leeftijdsonderzoek het geëigende middel vindt voor een leeftijdsbepaling. Tijdens de gehele asielprocedure worden zij bijgestaan door VluchtelingenWerk of een voogd van Stichting Nidos. De jongeren verblijven maximaal tien weken in de pol-amv.

Amv 's worden niet altijd opgevangen in een asielzoekerscentrum van het COA. Kinderen jonger dan 15 jaar mét of zonder verblijfsvergunning worden door voogdijinstelling Nidos geplaatst in een opvanggezin. Een opvanggezin is geen pleeggezin zoals de jeugdhulp die kent, maar asielopvang: Opvang en Wonen in Gezinnen (OWG). Dit zijn gezinnen met een culturele, religieuze en migratie achtergrond vergelijkbaar met het kind. Zij kunnen daar blijven wonen tot zij meerderjarig zijn. Ook kinderen van 13 of 14 jaar die niet meteen in een opvanggezin kunnen worden geplaatst worden opgevangen door het COA. Alle minderjarigen die zonder ouder(s) of andere gezaghebbende volwassene in Nederland verblijven hebben een voogd van Nidos en worden opgevangen door het COA.

De opvang van amv’s met een verblijfsvergunning valt onder de verantwoordelijkheid van Nidos. De huisvesting en dagelijkse begeleiding van deze jongeren wordt in opdracht van Nidos uitgevoerd door een aantal contractpartners. De kleinschalige opvangvoorzieningen bestaan uit kwe (kleine wooneenheid) en kwg (kinderwoongroep) locaties verspreid door Nederland.. Jongeren die na de algemene asielprocedure nog geen verblijfsvergunning hebben wonen onder de verantwoordelijkheid van het COA in een kleine woonvoorziening (kwv).

De alleenstaande kinderen en jongeren worden bij eventuele overplaatsingen, als het mogelijk is, in dezelfde regio geplaatst. Dit om de continuïteit van onderwijs, zorg en andere hulpverlening te kunnen borgen. Helaas gebeurt het in de praktijk regelmatig dat er geen passende opvang in de regio aanwezig is, waardoor jongeren buiten de regio geplaatst worden. Bij het bereiken van de leeftijd van 17,5 jaar gaan amv's in een kleine woonvoorziening op het terrein van een asielzoekerscentrum wonen.

Vanwege capaciteitsproblemen, tekorten aan opvanggezinnen en het beleid om jongeren in kleine wooneenheden of groepen te plaatsen heeft Nidos in verschillende regio's samenwerkingscontracten afgesloten met lokale (jeugd-ggz) instanties.

Amv's die na de algemene asielprocedure geen verblijfsvergunning hebben gekregen worden overgedragen aan de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V). Een belangrijke voorwaarde voor vertrek uit Nederland is dat adequate opvang aanwezig is in het land van bestemming. Een gespecialiseerde medewerker van de DT&V is regievoerder en bespreekt het vertrektraject met de voogd en de jongere. De DT&V bemiddelt bij de autoriteiten van het land van bestemming voor het verkrijgen van de benodigde reisdocumenten en ondersteunt waar mogelijk in de herintegratie na aankomst in het land van bestemming. Deze hulp op maat kan bestaan uit opvang, begeleiding, studie of werk en onderdak.

De IND heeft een factsheet over de asielaanvraag van amv's. Het Platform Opnieuw Thuis en de Vereniging van Nederlandse Gemeente/Ondersteuningsteam Asielzoekers en Vergunninghouders (VNG/OTAV) hebben een factsheet over de opvang en begeleiding van amv's in gemeentelijke opvang.

Mensenhandel

Zowel Nidos als het aanmeldcentrum in Ter Apel besteden aandacht aan signalen die wijzen op mensenhandel. Voor amv's is mensenhandel een reëel probleem. Slachtoffers of getuigen van mensenhandel vallen onder een regeling genoemd B8/3 (vroeger B9) die het mogelijk maakt om een tijdelijke verblijfsvergunning te krijgen. Na een bedenktijd van drie maanden kan het slachtoffer besluiten aangifte te doen waarmee tevens een verblijfsvergunning wordt aangevraagd. Deze vergunning is geldig voor de duur van het onderzoek en de strafzaak. Het LOS adviseert en ondersteunt (potentiële) slachtoffers van mensenhandel.

Asielprocedure in beeld

Film

Voor wie de asielprocedure in beeld wil bekijken, heeft VluchtelingenWerk een film gemaakt.

Stripboek

VluchtelingenWerk heeft een stripboek voor asielzoekerskinderen ontwikkeld. In het boek wordt uitleg gegeven over de asielprocedure en het leven op een asielzoekerscentrum. Het boek is in negen talen vertaald en wordt in de procesopvanglocaties uitgedeeld aan kinderen tussen 10 en 15 jaar oud.

Terug naar boven
Terug naar boven
Terug naar boven

COA) is verantwoordelijk voor de opvang van asielzoekers. In de noodopvang en de asielzoekerscentra heeft het COA een belangrijke rol in het verstrekken van algemene informatie en begeleiding. Daarnaast ondersteunt het COA asielzoekers zelf vorm te geven aan hun toekomst.

Nidos

Nidos is verantwoordelijk voor het in kaart brengen van hoe het daadwerkelijk met een amv gaat. Zal de amv motiveren en toeleiden naar zorg indien geïndiceerd en kan ook psycho-educatie geven aan de jongeren over bijvoorbeeld psychische problemen en daarnaast jongeren handvatten geven over de wijze waarop ze hiermee om kunnen gaan.

VluchtelingenWerk Nederland

VluchtelingenWerk Nederland geeft voorlichting over de asielprocedure en over praktische zaken. Zij vertellen vluchtelingen bijvoorbeeld waar zij een dokter kunnen bezoeken, waar zij scholing kunnen krijgen en waar zij kunnen bidden. VluchtelingenWerk kan aanwezig zijn bij het gehoor van de IND wanneer daar aanleiding voor is. Op de aanmeldlocaties signaleren medewerkers van VluchtelingenWerk mogelijk kwetsbare groepen, waaronder kinderen. Indien nodig verwijst VluchtelingenWerk door naar, of neemt zelf contact op met het Gezondheidscentrum voor Asielzoekers (GZA). Ook organiseert VluchtelingenWerk vakantieweken voor vluchtelingenkinderen.

Rode Kruis

Het Rode Kruis ondersteunt bij de opvang van vluchtelingen. Zij willen de leefbaarheid en veiligheid op opvanglocaties vergroten. Middels de Refugee Buddy App voorzien zij vluchtelingen van informatie over hun verblijfplaats en aanwezige faciliteiten. Het Rode Kruis biedt vluchtelingen en asielzoekers tevens de mogelijkheid om vermiste familieleden in land van herkomst te traceren. Het Rode Kruis zet haar wereldwijde netwerk met vrijwilligers in om de persoon in kwestie te zoeken. Mocht hij of zij gevonden worden en contact via normale wegen (post, telefoon, etc.) is niet mogelijk, dan kunnen via het Rode Kruis brieven geschreven worden.

Stichting de Vrolijkheid

De Nationale Stichting ter Bevordering van Vrolijkheid (kort: Stichting de Vrolijkheid) is een multicultureel, non-profit netwerk van artiesten, muzikanten en acteurs die zich inzetten voor kinderen en jongeren in azc's. Middels activiteiten en projecten proberen zij meer zekerheid te bieden en begeleiding te geven aan jonge asielzoekers. Kinderen krijgen handvatten om met moeilijke situaties en nare ervaringen om te gaan.

Pharos

Pharos is het Expertisecentrum Gezondheidsverschillen. De expertise van Pharos is gebaseerd op wetenschap, experts en ervaring. Deze expertise wordt ingezet om de kwaliteit, effectiviteit en toegankelijkheid van de (gezondheids)zorg voor migranten en laagopgeleiden te stimuleren. Ook werkt Pharos aan het bevorderen van preventie en versterken van zelfmanagement bij deze groepen. Pharos heeft kennis (cijfers, interventies, publicaties en projecten) over jonge asielzoekers en vluchtelingen beschikbaar.

War Child

War Child zet zich in voor een beter leven van oorlogs- en vluchtelingenkinderen. Zij helpen kinderen hun ingrijpende ervaringen te verwerken, bij het durven maken van contact met anderen en het opbouwen van hun zelfvertrouwen. War Child laat kinderen actief een rol spelen in het voorlichten van hun sociale omgeving.

War Child heeft haar expertise gebundeld met die van UNICEF Nederland en Save the Children en een programma met activiteiten voor gevluchte kinderen in Nederland ontwikkeld: TeamUp.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Om gemeenten te ondersteunen bij vraagstukken op bijvoorbeeld het gebied van maatschappelijke begeleiding, scholing, integratie en gezondheidszorg van asielzoekers en vergunninghouders is het OndersteuningsTeam Asielzoekers en Vergunninghouders (OTAV) opgericht. Het OTAV is een samenwerking van verschillende ministeries en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het OTAV biedt praktische ondersteuning aan gemeenten in de vluchtelingenketen. Voor ondersteuning op maat is een Expertnetwerk opgebouwd dat bestaat uit mensen met specifieke kennis en/of vaardigheden op diverse gebieden.

Het Arq Kenniscentrum Migratie (voorheen Psychosociaal Ondersteuningspunt Vluchtelingen, POV) van Arq Psychotrauma Expert Groep

Het Arq Kenniscentrum Migratie biedt zorgverleners consultatie, onderwijs en training. Ook organiseert het Kenniscentrum Migratie preventieve gezinsgroepen op locatie voor vluchtelingengezinnen (en asielzoekers-) in samenwerking met lokale zorgverstrekkers.

Terug naar boven
Terug naar boven

Diagnose jeugd-ggz vluchtelingenkinderen

Behandeling jeugd-ggz vluchtelingenkinderen

Goed ouderschap in moeilijke tijden is een preventief programma voor meergezinsgroepen met vluchtelingenkinderen. Het programma is gericht op de veerkracht van ouders waardoor zij hun kind(eren) beter kunnen ondersteunen. Ook leren ouders ingaan op vragen van hun kind(eren) en ouders worden gestimuleerd elkaar te ondersteunen. De trainingen worden lokaal in azc's aangeboden. Een preventief ouderschapsprogramma waarbij ouders elkaar ook steunen is in ontwikkeling.

EMDR

EMDR behandeling bij kinderen is effectief gebleken bij kinderen met zowel eenmalige als chronische trauma-ervaringen (Ahmad & Sundelin-Wahlsten, 2008). Verschillende behandelaren in Nederland passen de kinderversie van EMDR toe bij vluchtelingenkinderen. Dit is mogelijk bij kinderen van alle leeftijden. Ingrijpende gebeurtenissen die plaats hebben gevonden voordat het kind kon praten, kunnen ook verwerkt worden met behulp van EMDR. Bij heel jonge kinderen is betrokkenheid van de ouders bij de behandeling belangrijk. In de praktijk blijkt dat EMDR bij kinderen vaak nog sneller resultaten geeft dan bij volwassenen.

Stichting Centrum '45 en GGZ Rivierduinen zijn een samenwerkingsproject gestart waarin de effecten van EMDR als traumagerichte therapie voor vluchtelingenkinderen in een gerandomiseerde studie worden onderzocht. Kinderen tussen 8 en 18 jaar oud nemen deel aan het onderzoek dat moet vaststellen of EMDR effectief is in het verminderen van symptomen bij getraumatiseerde kinderen.

Samen met Stichting Nidos werkt Arq/Stichting Centrum '45 aan een project gericht op alleenstaande minderjarigen uit Eritrea. Doel hiervan is om de huidige aanpak en methodiek in de opvang en voogdij effectiever te laten aansluiten bij die doelgroep. Het project richt zich op het inzetten van veerkracht. Begeleiding in de vorm van EMDR is hier een onderdeel van.

Behandelaren die denken dat EMDR hulp kan bieden bij kinderen die zij behandelen moeten hierin bemoedigd worden. Bij twijfel hierover zouden experts geconsulteerd moeten kunnen worden.

Lees meer over EMDR

Traumagerichte behandelingen

Binnen specialistische centra worden individuele traumagerichte behandelingen uitgevoerd. Deze zijn meer aangepast aan de specifieke situatie van het kind.

Een voorbeeld hiervan is KIDNET. Dit is een exposure therapie programma, specifiek gericht op vluchtelingenkinderen met PTSS. Kinderen worden door een therapeut aangemoedigd een chronologisch verhaal te vertellen waarin alle trauma gerelateerde gebeurtenissen uit hun leven aan bod komen. KIDNET biedt kinderen de kans hun traumatische ervaringen te herleven en deze gebeurtenissen te internaliseren op een manier die positieve ontwikkeling en een positieve kijk op de toekomst aanmoedigt. KIDNET is een variatie van cognitieve gedragstherapie en narrative exposure therapie.

Infant mental health richt zich op het bevorderen van de kwaliteit van de ouder-kindrelatie. De ontwikkeling van het jonge opgroeiende kind kan hiermee geoptimaliseerd worden. Psychotherapie waarbij zowel de ouder als het jonge kind betrokken worden is effectief voor kinderen die een traumatiserende gebeurtenis hebben meegemaakt.

Behandeling bij chronische traumatisering

Lees meer over behandeling bij chronisch trauma.

Terug naar boven

'Veerkracht en vertrouwen' wordt de rol van veerkracht in de behandeling van vluchtelingen benadrukt.

Terug naar boven
Terug naar boven

informatie voorhanden. De ESCAP projectgroep 'ESCAP for mental health of child and adolescent refugees' richt zich op vluchtelingenkinderen en –jongeren.

De website Tell-Me, een initiatief van de Kindertelefoon, biedt een digitaal klankbord. Hier kunnen kinderen en jongeren 24 uur per dag terecht voor informatie en advies. Daarnaast bevat de website informatie voor professionals over onderzoek naar zorg(behoeften) van kinderen in azc's.

Veerkracht vergroten

Pharos heeft een handreiking voor weerbaarheidstraining voor kinderen die nieuw in Nederland zijn ontwikkeld. Gebaseerd op praktijkervaringen biedt dit boekje weerbaarheidsdocenten veel achtergrondinformatie en praktische tips. Scholen met nieuwkomers kunnen het gebruiken als zij een training overwegen en als voorbereiding van de uitvoering. Een weerbaarheidstraining richt zich op het vergroten van het zelfvertrouwen van kinderen. Door weerbaarheidstrainingen leren zij voor zichzelf op te komen en bedreigende situaties het hoofd te bieden.

Stichting de Vrolijkheid organiseert creatieve activiteiten voor kinderen in azc's. Door middel van dans, theater, muziek en beeldende kunst worden kinderen uitgedaagd hun verhalen vorm te geven.

In Nederlandse centrale opvangcentra helpt project Eigen-Wijs kinderen om hun zelfvertrouwen te vergroten en grip te krijgen op hun onzekere leven. Hiervoor worden muziekactiviteiten, voorlichtingen en spreekuren georganiseerd. Ook de website Tell-Me is onderdeel van dit project. Eigen-Wijs richt zich op kinderen van 4 t/m 17 jaar die in de centrale opvang verblijven. Interactieve muzieklessen bereiden de kinderen voor op een grootschalig slotconcert aan het eind van het schooljaar. Speciaal getrainde voorlichters geven groepsvoorlichtingen over asielprocedures en de rechten van het kind. Tot slot worden speciale kinderspreekuren georganiseerd in samenwerking met de Kindertelefoon.

War Child, UNICEF Nederland en Save the Children bundelen hun jarenlange expertise in het gezamenlijke project 'TeamUp'. Het project heeft als doel om kinderen de gelegenheid te geven om het 'vluchteling zijn' even te vergeten. Binnen het project worden activiteiten zoals sport, spel en dans aangeboden. Daarnaast signaleren de begeleiders tijdens de activiteiten welke kinderen eventueel meer hulp nodig hebben en verwijzen zij door waar nodig.

Mind-Spring Junior is een preventie programma voor psychosociale ondersteuning van vluchtelingenkinderen (9-13) in azc's. Het programma is afgeleid van het effectief gebleken Mind-Spring programma voor ouders. Begin 2016 zijn de eerste pilots afgerond en de resultaten ervan worden onderzocht. In de methodiek staat praktische tips (bijvoorbeeld ademhalingsoefeningen) voor kinderen hoe zij kunnen omgaan met stress en angsten die niet meteen weg te nemen zijn. Ook biedt het kinderen de mogelijkheid om te onderzoeken wat voor hen belangrijk is op psychosociaal vlak.

Talentontwikkeling

Voor de iets oudere vluchtelingkinderen biedt De ToekomstAcademie met verschillende programma's een alternatieve vorm van ontwikkeling gericht op het toekomstige carrièreplan. Het aanbod bevat onder meer een training Ondernemen In je Eigen Toekomst (OIET), gastlessen van rolmodellen en leermeesters, workshops, werkervaringsplaatsen en E-cursussen. Op deze manier ontwikkelen en ontdekken de jongeren hun talenten en vaardigheden waarmee zij aan hun eigen toekomst kunnen werken.

Terug naar boven

Mind-Spring aan, een programma voor opvoedingsondersteuning. Deze cursus is door en voor vluchtelingen. Centraal in de cursus staat het opvoeden tussen twee culturen. Deelnemende ouders leren eigen problemen herkennen, hun eigen stress te reguleren en de draad weer op te pakken. Op deze manier kunnen zij een rolmodel (leren) zijn voor hun kinderen. De trainingen worden gegeven door daarvoor getrainde ervaringsdeskundigen in samenwerking met GGZ medewerkers. Mind-Spring is door het Loket Gezond Leven beoordeeld als "Goed onderbouwd".

Je wilt je kind niet kwijtraken is een training opvoedingsondersteuning voor Somalische ouders. Bij aankomst in Nederland hebben zij veel vragen over de opvoeding van hun kinderen in Nederland. De methode 'Je wilt je kind niet kwijtraken' wordt onder de aandacht gebracht via workshops en cursussen. Pharos geeft aan dat uit verschillende recente onderzoeken blijkt dat opvoedingsondersteuning voor deze groep erg belangrijk is. Meer informatie over opvoedondersteuning is te vinden in de factsheet van Pharos.

Goed ouderschap in moeilijke tijden is een preventief programma voor gezinnen van vluchtelingen met vluchtelingenkinderen. Het programma, dat gebruik maakt van meergezinsgroepen als methode, is gericht op de verbetering van veerkracht van ouders waardoor zij hun kind(eren) beter kunnen ondersteunen. Ook leren ouders ingaan op vragen van hun kind(eren) en ouders worden gestimuleerd elkaar te ondersteunen. Centrum '45 biedt de trainingen lokaal aan in azc's en gemeenten.

Leeftijdgenoten

Voor kinderen, en zeker voor de wat oudere kinderen, zijn leeftijdgenoten belangrijk. Zowel zogenoemde lotgenoten als rolmodellen kunnen een belangrijke rol spelen (Tol, 2009). Met lotgenoten kunnen ervaringen gedeeld worden waardoor kinderen zich gehoord en begrepen voelen. Rolmodellen helpen kinderen bij het oppakken van een normaal leven.

New@Home is een goed onderbouwd maatjesproject binnen de provincies Overijsel en Zuid-Holland waarbij jonge nieuwkomers (12 tot 20 jaar oud) aan een maatje (vrijwilligers in de leeftijd 18-30 jaar) worden gekoppeld en samen dingen ondernemen. De maatjes fungeren als rolmodellen op het gebied van de Nederlandse gewoontes en helpen vluchtelingenkinderen wegwijs te worden op sociaal en cultureel gebied.

Gebedshuizen

Kerken en andere gebedshuizen komen op verschillende manieren in actie voor vluchtelingen(kinderen). Er worden onder meer welkomstdiensten voor vluchtelingen georganiseerd en ontvangen vluchtelingen begeleiding van vrijwilligers uit de kerkelijke gemeente.

Voor vluchtelingjongeren organiseert stichting Gave vakantiekampen. Vluchtelingen van 13 tot 23 jaar kunnen hier aan deelnemen.

Terug naar boven

korte handreiking beschikbaar voor leraren en docenten over vluchtelingenkinderen in de klas. Hierin worden methoden omschreven die ingezet kunnen worden bij het opvangen en ondersteunen van deze leerlingen. Ook is er op de website van Pharos een rapport te vinden over een onderzoek naar internationale schakelklassen en de methodiek Wereldreiziger over de sociaal-emotionele ontwikkeling van nieuwkomers.

Het Psychosociaal Ondersteuningspunt Vluchtelingen (POV) van ARQ heeft eveneens een handreiking beschikbaar met informatie over psychosociale ondersteuning aan vluchtelingenkinderen.

UNICEF heeft een publicatie met betrekking tot kinderen met oorlogservaringen in de klas. In dit document staat informatie voor ouders en leerkrachten over veelvoorkomende reacties bij kinderen, hoe ouders en leerkrachten kunnen helpen en wanneer een deskundige ingeschakeld moet worden.

(Psycho-educatie) programma's voor leraren/docenten

Welkom op School is een mentormethode voor Internationale Schakelklassen en andere middelbare scholen met nieuwkomers. De methode bestaat uit een docentenhandleiding en een leerlingenwerkboek. In de lessen komen seksualiteit en relaties, sociale vaardigheden, discriminatie, kinderrechten aan bod. Daarnaast bevat het uitgebreide achtergrondinformatie over de verwerking van oorlogsgeweld en is een hoofdstuk gewijd aan vluchtelingenkinderen uit Midden- en Oost-Europa. De docentenhandleiding kan ook als naslagwerk voor (beginnende) docenten gebruikt worden.

Steun bieden aan vluchtelingenkinderen

Specifieke kennis voor leerkrachten over psychische klachten bij leerlingen is te vinden op de speciale pagina's voor leerkrachten van het Kenniscentrum.

De gratis e-learning 'Steun bieden aan vluchtelingenkinderen' van Augeo is een cursus voor leerkrachten in het primair en voortgezet onderwijs. De cursus leert leerkrachten over de effecten van chronische stress bij (vluchtelingen)kinderen en hoe zij veerkracht en herstel kunnen bevorderen van kinderen die stressvolle gebeurtenissen meemaken.

Het Landelijk Opleidingscentrum Kindermishandeling (LOCK) biedt een interactieve workshop over vluchtelingenkinderen en (het herkennen van) trauma. De workshop richt zich op leraren, begeleiders en andere betrokken en speelt in op vragen als 'In hoeverre zijn de kinderen blootgesteld aan ingrijpende of traumatische ervaringen?', 'Wat voor signalen van zorg kunnen we zien?', 'In hoeverre kan je met hen ingaan op en praten over hun ervaringen?' en 'Hoe kunnen we deze kinderen het best begeleiden en ondersteunen in (en buiten) de klas?'.

Leony Coppens, Marthe van Scheijderberg en Carina van Kregten hebben het boek Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen geschreven. In een artikel in De Nieuwe Leraar beargumenteren zij dat door traumasensitief onderwijs te bieden het klassenklimaat veiliger wordt en de effectieve leertijd leeropbrengsten voor kinderen omhoog gaan. Dit draagt bij aan positieve ervaringen m.b.t. de eigen mogelijkheden van het kind en versterkt daarmee mogelijk ook de veerkracht van een kind.

De documentaire Vergeet mij niet over OBS 'De Verrekijker' volgt docenten van leerlingen van uitgeprocedeerde ouders.

Jeugdhulp

Vluchtelingenkinderen vallen onder de Nederlandse Jeugdwet en hebben dezelfde rechten op het gebied van jeugdhulp als alle Nederlandse kinderen. Het RZA heeft in 2015 een overzicht gemaakt met het soort jeugdhulp, wie ervoor verantwoordelijk is en of een indicatie nodig is vanuit de RZA. Hieronder volgt een aantal voorbeelden.

Bij een crisis of geweld in het gezin en (vermoedens van) kindermishandeling is de gemeente verantwoordelijk voor het ondernemen van actie. Veilig Thuis is een (gemeentelijk) advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling. Na een melding heeft Veilig Thuis de wettelijke taak tot het onderzoeken van de melding, het indien nodig inschakelen van de juiste hulpverleners(instanties) en het op de hoogte houden van de melder van de stappen die worden of zijn ondernomen.

Stichting Tussenspel richt zich op kinderen van 4 tot 12 jaar in zeer moeilijke sociale omstandigheden zoals kinderen in azc's en kinderen van gevluchte ouders met een verblijfsstatus. Door middel van creatieve therapie helpt de stichting kinderen met het hervinden van een eigen identiteit en zelfvertrouwen.

Het Canadese Centre for Addiction and Mental Health (CAMH) heeft in het kader van het Refugee Mental Health Project een ruim aanbod van gratis toegankelijke webinars (de meesten Engelstalig) over vluchtelingen en ggz. Ook biedt het CAMH een online toolkit met onder andere veel relevante literatuurverwijzingen.

Terug naar boven

20% zonder ouder of begeleidende volwassene in Nederland. De grootste groep amv's is tussen de 14 en 18 jaar oud. Zij komen voornamelijk uit Syrië, Afghanistan en Eritrea. Onder hen zijn jongens in de meerderheid).

Uit onderzoek blijkt dat amv's uit verschillende landen ook verschillende redenen en routes van vluchten hebben. Hetzelfde geldt voor de amv's die in Nederland terecht komen. Kennis van deze gevarieerde achtergronden is belangrijk voor het opvangen van deze vluchtelingen. Weten waar een kind vandaan komt en wat voor dingen het (mogelijk) heeft meegemaakt, helpt bij het inschatten van de hulpbehoefte. Pharos heeft in samenwerking met LOWAN factsheets ontwikkeld over Eritrese, Syrische en Somalische vluchtelingenkinderen.

Fysiek en/of seksueel geweld

Seksueel geweld komt vaker dan gemiddeld voor onder vluchtelingen en asielzoekers (Keygnaert et al., 2014). Met name vrouwen en minderjarige asielzoekers blijken een hoog risico te lopen (Kramer & Cense, 2004). Het Kennisplatform Integratie & Samenleving (KIS) beschrijft in een artikel een aantal aanbevelingen om seksueel geweld in azc's tegen te gaan, waaronder het versterken van onderling contact tussen vrouwen en meisjes en het inzetten van weerbaarheidstrainingen binnen deze doelgroepen. Daarnaast pleit het UNHCR in een rapport voor gescheiden slaapzalen en sanitaire voorzieningen en plekken waar vrouwen (enige vorm van) privacy kunnen krijgen (UNHCR, 2016).

Kindbruiden

Tussen september 2015 en januari 2016 kwamen ongeveer 60 kindbruiden Nederland binnen, vaak meereizend met een meerderjarige man. Volgens een rapport van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen betreft dit voornamelijk Syrische meisjes. Deze kindbruiden zijn extra kwetsbaar voor mensenhandel en seksueel geweld. Daarnaast bestaat het risico dat zij sociaal geïsoleerd leven waardoor misbruik en uitbuiten langdurig kan aanhouden. Met het aannemen wat de wet Tegengaan Huwelijksdwang[1] is een begin gemaakt met het tegengaan van kindhuwelijken. Een gerichte aanpak voor verdere ondersteuning van deze doelgroep ontbreekt echter nog.

Zwangeren

Zwangere vluchtelingen hebben een hoger risico op psychologische en medische klachten en -ziekte naar aanleiding van hun zwangerschap dan gemiddeld (Van Hanegem, Miltenburg, Zwart, Bloemekant & Van Roosmalen, 2011). Risicofactoren die hierin een rol spelen zijn onder meer werkeloosheid, taalachterstand en een (ver)late bevalling. Moeders met HIV en alleenstaande (aanstaande) moeders lopen ook een groter risico. Zwangere vluchtelingen in Nederland zijn vaak niet bekend met de geboortezorg en lopen daardoor soms controles mis. Daarnaast werken (meerdere) overplaatsingen de continuïteit van zorg tegen en bemoeilijken taalproblemen het in kaart brengen van mogelijke risicofactoren bij zwangere vluchtelingen. De richtlijn Geboortezorg Asielzoekers beschrijft de taken en verantwoordelijkheden van betrokken organisaties. De richtlijn bevat een aantal maatregelen ter verbetering van de geboortezorg, waaronder het gezamenlijk maken van een intake afspraak bij de verloskundige en betere informatie over geboortezorg op de azc's.

(Licht) verstandelijk beperkten

Over de prevalentie van (licht) verstandelijke beperking (LVB) onder vluchtelingenkinderen zijn voor zover bekend geen cijfers beschikbaar. Wel wordt aangenomen dat deze groep vertegenwoordigd is onder de vluchtelingenkinderen die Nederland binnenkomen. Kinderen met LVB hebben een grotere kans op verwaarlozing en traumatisering dan normaal begaafde kinderen (Sullivan & Knutson, 2000). Dit benadrukt het belang van alertheid op LVB-problematiek bij vluchtelingenkinderen in azc's zodat op tijd kan worden gekeken en/of doorverwezen naar passende hulp voor het kind en het gezin.

[1] Deze wet schrijft voor dat in Nederland geen buitenlandse huwelijken met meisjes jonger dan 16 jaar worden erkend.

Terug naar boven

Maatschappelijke context vluchtelingenkinderen

welkom dan politieke vluchtelingen. De angst bestaat dat het opnemen van vluchtelingen ten koste gaat van Nederlanders wat betreft geld en woningen. Of deze angst gegrond is, is moeilijk te bepalen.

De invloed van (sociale) media op de beeldvorming van vluchtelingen lijkt hierbij een rol te spelen. De toon die de media gebruikt in de berichtgeving rondom vluchtelingen kan eveneens van invloed zijn. Woordkeuze is beeldbepalend.

VluchtelingenWerk hanteert een mediabeleid rondom vluchtelingenkinderen die deelnemen aan activiteiten van VluchtelingenWerk. Voor alle media-gerelateerde zaken is toestemming van ouders nodig. Zogenoemde mediakinderen worden aangewezen om bij specifieke evenementen pers te woord te staan. Op deze manier kan VW in de gaten houden dat kinderen beschermd worden tegen inbreuk op hun privacy.

Verus heeft een draaiboek geschreven over media en vluchtelingenkinderen voor leraren die te maken krijgen met persverzoeken. Dit kan behulpzaam zijn wanneer iemand die met vluchtelingenkinderen werkt hierover benaderd wordt.

Terug naar boven

Bronnen jeugd-ggz vluchtelingenkinderen

Terug naar boven

Expertgroep Vluchtelingenkinderen

consultatie en advies bij vragen over onder andere:

  • Jeugd en gezin; zoals voor vragen met betrekking tot vluchteling kinderen en families op uw school of in uw huisartsenpraktijk.
  • Screening; het signaleren van symptomen van traumatische stress, zoals Posttraumatische Stressstoornis (PTSS).
  • Zorgkaart; voor vragen over welke vormen van (psychosociale) zorg nodig is en of er aanvullende zorg nodig is op de reguliere zorg.
  • Interculturele communicatie; voor vragen over de verschillende culturele achtergronden van de vluchtelingen en welke effecten deze kunnen hebben op hun opvang.
  • Preventie; of er bepaalde methodieken op korte termijn ingezet kunnen worden om psychosociale problemen op langere termijn te voorkomen.
  • Maatschappelijke onrust; voor vragen over de balans tussen goede opvang voor de vluchtelingen en de belangen van inwoners van gemeentes.

Contact met Arq Kenniscentrum Migratie

U kunt contact opnemen met Arq via 088-3305102 en kc-migratie@arq.org.

Terug naar boven

Pharos Leerplatform: 'Werken met vluchtelingen'

'Werken met mensen met een vluchtelingenachtergrond’ is een online cursus voor zorgprofessionals en vrijwilligers. Na aanmelden kunt u de cursus gratis raadplegen. De online cursus is ontwikkeld door Pharos, GGD GHOR Nederland met Danaë.

Handreiking gezondheid en welzijn van kinderen van statushouders: wat kunnen gemeenten doen?

Deze handreiking is bedoeld voor gemeenteambtenaren die zich bezighouden met statushouders vanuit integratie en participatie, volksgezondheid, huisvesting of anderszins. De handreiking richt zich op de invulling van de rol die de gemeente heeft in het bevorderen van de gezondheid en het welzijn van vluchtelingenkinderen.

>> Download de handreiking

    Reageren

    Kunnen we deze tekst verbeteren, of vond u niet precies wat u zocht? Laat het ons weten.

    Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie maakt gebruik van cookies voor analyse van het gebruik van deze website en om de website optimaal te laten werken. Uw bezoek blijft daarbij anoniem. Voor meer informatie, zie onze privacyverklaring

    De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

    Sluiten